Diagnose prostaatkanker met een laag risico levert onnodige onrust

08-12-2009 - Veel mannen met een vroeg opgespoorde prostaattumor worden onnodig gediagnosticeerd. Gevolg is dat zelfs tumoren die nooit klachten gegeven hadden wanneer ze niet gediagnosticeerd waren toch een zware behandeling krijgen, met alle bijwerkingen van dien. Een actief afwachtend beleid is bij deze vormen van prostaatkanker met een laag risico dan ook beter. Dit is de conclusie van het onderzoek waarop Roderick van den Bergh op 9 december 2009 promoveert aan de Erasmus Universiteit. Het onderzoek is mede tot stand gekomen door sponsoring van ONVZ.

Het onderscheid tussen relatief niet-ernstige en ernstige prostaatkanker wordt nog te weinig gemaakt, waardoor mannen met prostaatkanker hun ziekte veelal ernstiger inschatten dan deze eigenlijk is. Veel tumoren hebben een kleine kans klachten te veroorzaken, zelfs wanneer er geen aandacht aan wordt besteed. Van den Bergh: “Onze kennis van prostaatkanker is beperkt en we hebben nog niet voldoende mogelijkheden om op het moment van diagnose de langzaam groeiende van de snel groeiende kankercellen met 100% zekerheid te onderscheiden. Bij deze laatste groep is  een radicale behandeling geïndiceerd, maar deze geven wel veel bijwerkingen.”

Bij patiënten met een vroeg opgespoorde prostaattumor met een laag risico daarentegen is een actief afwachtend beleid misschien wel een betere optie dan radicaal ingrijpen. Daarbij hebben zij geen last van mogelijke bijwerkingen als gevolg van overbehandeling.De uitkomsten van prostaatkanker na deze strategie zijn zeer gunstig en zelfs wanneer mannen later alsnog overstappen op een radicale behandeling, zijn er geen slechtere uitkomsten te zien. Prostaatkankerpatiënten die voor dit beleid hebben gekozen laten ondanks de aanwezigheid van nog onbehandelde kanker gunstig lage scores zien voor wat betreft de door hen beleefde angst en onrust, zowel vlak na de diagnose, als na een follow-up van negen maanden. Specifieke persoonlijke inzichten en ervaringen bleken invloed te hebben op hun belevenis van prostaatkanker. 

Een verdere verbetering van de methoden om onderscheid te maken tussen de verschillende soorten prostaatkanker is in de toekomst essentieel voor de patiënten om overbehandeling zoveel mogelijk te vermijden. De al gebruikte variabelen op het moment van diagnose en tijdens de verdere controle moeten beter worden toegepast en er is onderzoek nodig naar nieuwe zogenaamde ‘markers’. De basis ligt in verbeteringen in de methoden voor vroegopsporing om zo de overdiagnose te verminderen; daarbij kunnen ontwikkelingen op het gebied van curatieve behandelingen het aantal bijwerkingen verder beperken. Van den Bergh: “Uiteindelijk zou een actief afwachtend beleid hierdoor overbodig kunnen worden. Maar zo ver zijn we nog niet.”

Het aanbieden van een protocol voor inclusie en controle voor actief afwachtend beleid met behulp van een beslishulp beschikbaar via internet is haalbaar. Erno Kleijnenberg: “Er is met dit onderzoek een flinke stap in de goede richting gezet. Prostaatkanker komt veel voor, met name bij mannen boven de 65 jaar. Het is dus van groot belang dat we deze vorm van kanker goed weten te bestrijden, maar even belangrijk is dat we weten bij welke vormen van deze ziekte een ingrijpende behandeling zou kunnen worden vermeden. We stimuleren onderzoek ter verbetering van de gezondheidszorg in Nederland dan ook graag.”

Over het onderzoek

ONVZ Zorgverzekeraar sponsorde dit onderzoek. Ten eerste werd een groep van 616 mannen bestudeerd die allen deel hadden genomen aan een grote Europese studie naar de waarde van vroegopsporing naar prostaatkanker (ERSPC) en tot wel 12 jaar geleden gediagnosticeerd waren met prostaatkanker met een laag risico en die initieel een afwachtend beleid kozen. Vervolgens werd een protocol voor actief afwachtend beleid toegepast bij mannen die nu de diagnose kregen. Tot slot werd bij deze mannen een uitgebreide vragenlijst afgenomen om hun kwaliteit van leven te meten.