‘Keuzevrijheid in de zorg: patiënt moet weten dát er te kiezen valt’

08 september 2022 | Mentaal gezond | Achtergrond | 5 min. leestijd
De Zorgambassade is een onafhankelijke stichting bestaande uit een groep ambitieuze zorgprofessionals die zich een jaar lang buigt over een aantal thema’s binnen de zorg. Met als doel: concrete oplossingen bedenken die de zorg verbeteren. Dit jaar gaat één van de thema’s over keuzevrijheid: de vrijheid om als patiënt zelf je zorgverlener en/of behandeling te kiezen. Bij ONVZ staat keuzevrijheid ook hoog in het vaandel. Hoe maak je keuzevrijheid voor de zorg écht mogelijk? De Zorgambassade bedacht een oplossing.

‘Er is veel te kiezen, maar keuzevrijheid is pas echt mogelijk als je inzicht hebt’, aldus ONVZ-bestuursvoorzitter Jean-Paul van Haarlem in een eerder interview met de Zorgambassade. Hij sprak de hoop uit dat de resultaten van het onderzoek van de Zorgambassade voor ONVZ-verzekerden iets gaan toevoegen. Bijvoorbeeld een inzicht dat kan worden toegepast of verder doorontwikkeld. Dat inzicht kwam er. Wij spraken met het team dat zich binnen de Zorgambassade bezighoudt met keuzevrijheid: Saartje Burgmans, Ellen Schipper en Jordi Elings.

Zorgambassade

Leden van de Zorgambassade

Patiënten empoweren

‘Er is veel te kiezen in de zorg, maar de patiënt is hier niet altijd van op de hoogte’,  vertelt Ellen. ‘De patiënt moet beter geïnformeerd worden en bewust worden van het feit dat ze zelf mogen meebeslissen.’ Saartje vult aan: ‘Ik krijg het regelmatig te horen via mijn werk: patiënten worden niet of niet volledig geïnformeerd. Dat heeft te maken met vele factoren, zoals tijdgebrek in de spreekkamer. Ook voelen patiënten zich vaak niet gesterkt om zelf een actieve rol te spelen in de keuze voor hun zorg. Het empoweren van patiënten is niet alleen goed voor de patiënt, maar helpt ook de zorgaanbieder. Als patiënten beter in staat zijn mee te denken en zich goed voor te bereiden op een consult, levert dat ook zorg op die beter past bij de wensen van de patiënt.  

Ook voor het versnellen van innovaties is keuzevrijheid belangrijk. ‘Bijvoorbeeld dat patiënten kunnen kiezen voor een online consult in plaats van een poli-afspraak in het ziekenhuis’, licht Ellen toe. ‘Als patiënten dit weten en de voordelen zien, zullen ze er ook vaker naar vragen. En dat zal weer helpen om zorginnovaties beter geïmplementeerd en opgeschaald te krijgen.’

Wat heeft de patiënt nodig?

Hoe weet je wat de patiënt belangrijk vindt bij het maken van eigen keuzes? Saartje: ‘Toen we wisten dat we aan de slag wilden met het vergroten van de bewustwording rondom keuzevrijheid, hebben we mensen in onze eigen omgeving gevraagd om mee te werken aan ons onderzoek. Iedereen is wel eens patiënt geweest, of is patiënt. We hebben maar liefst 140 respondenten bereid gevonden. De belangrijke uitkomst was dat mensen wel veel behoefte hebben aan informatie over wat er speelt als ze een zorgtraject ingaan, maar dat ze de informatie niet weten te vinden. Ook wisten ze niet waar ze betrouwbare informatie konden vinden.’ 

Online platform

Jordi: ‘Volgens ons is de site begineengoedgesprek.nl een goed startpunt voor patiënten om bewust te worden van het belang van Samen Beslissen. De site maakt onderdeel uit van de campagne Samen Beslissen, een initiatief van de Nederlandse Patiëntenfederatie en biedt allerlei tools aan om patiënten goed voor te bereiden op een zorgtraject. Op deze site staan een aantal tools die patiënten kunnen helpen in hun zorgtraject. Wij zijn daarom een samenwerking gestart met begineengoedgesprek.nl.’

Gedragsverandering

Jordi: ‘Ons idee: we willen de website onder de aandacht brengen bij patiënten helemaal aan het begin van hun zorgtraject, bij voorkeur al bij het maken van een afspraak bij de huisarts. Patiënten zullen er in de afspraakbevestiging in mail of brief op gewezen worden.’ Ellen vult aan: ‘We hopen daarmee de campagne Samen Beslissen op een duurzame manier te implementeren. Het is een campagne die vraagt om een gedragsverandering van patiënten en zorgverleners. Gedragsverandering duurt echter lang, dus als je dat wilt bereiken, zul je de campagne continu onder de aandacht moeten brengen. Door op het juiste moment een link naar de campagnesite aan te bieden aan patiënten, hopen we het effect van de campagne te bestendigen en daarmee patiënten bewuster te maken van hun keuzevrijheid.’  

Het goede moment

Jordi: ‘In ons onderzoek hebben wij gevraagd: wanneer zou je die informatie dan willen ontvangen? 75% gaf aan dat ze de informatie echt zouden bekijken zodra ze een afspraakbevestiging krijgen.’ Zoals eerder gezegd: huisartsen en specialisten hebben weinig tijd, het is daarom van belang dat patiënten zich voorafgaand aan de afspraak met een huisarts of specialist thuis al goed hebben kunnen voorbereiden en zich bewust worden van hun keuzevrijheid.

Deelnemer in plaats van toeschouwer

De volgende stap van de Zorgambassade is om samen met de Nederlandse Patiëntenfederatie een aantal pilots uit te voeren. ‘We zoeken naar partners, bijvoorbeeld ziekenhuizen, om de pilot samen mee uit te voeren. We willen meerdere pilots uitrollen, ook bij huisartsen en de paramedische zorg’, aldus Jordi. Saartje: ‘Uiteindelijk willen we dat iedere patiënt die in aanraking komt met het linkje goed voorbereid tegenover de arts komt te zitten. Dat men heeft nagedacht: wat is er voor mij belangrijk? En dat het gemeengoed wordt dat je de informatie meekrijgt met een afspraakbevestiging. De patiënt als deelnemer in plaats van toeschouwer.’

De Zorgambassadeurs

Saartje Burgmans
Achtergrond: Neurowetenschapper. Sinds 4 jaar werkzaam bij Novartis als medisch adviseur. Focus ligt op zeldzame aandoeningen in de immunologie. Initieert en stimuleert projecten die een bijdrage leveren aan het optimaliseren van de patiëntenreis. 

Ellen Schipper
Achtergrond: Gezondheidswetenschapper. Werkte een aantal jaar als Zinnige Zorg-consultant bij VGZ . Nu in de functie van missieleider van het team mentale gezondheid. De focus van het team ligt op het beter ondersteunen van VGZ-verzekerden met mentale klachten bij het zoeken naar passende zorg. 

Jordi Elings
Fysiotherapeut in het Diakonessenhuis in Utrecht, werkzaam op de afdeling Orthopedie. Is gepromoveerd op het voorspellen van herstel na een totale heupoperatie. Verder is hij als kwaliteitsmedewerker geïnteresseerd in innovatie.